***
tego dnia zrozumiałem wszystko. stałem
nad skorupami rozbitej wazy i płakałem.
matka się gniewała. nie chciała patrzeć,
jak niezdarnie zbierałem skorupy w całość,
by jakimś cudem znów uformować z nich to,
co miało dla niej taką wagę. ojciec mnie
pocieszał. pozmiatał skorupy i ze słowami:
„nie płacz. nie ma po co. co się stało, to
już się nie odstanie”, wyrzucił je do śmieci.
wygrzebałem je potem stamtąd. te słowa.
posklejałem i w jednej chwili pojąłem wszystko
- nic się nigdy nie staje. wszystko odstaje się.
***
deszczowy wieczór. koniec lata. patrzę
przez okno na sunące w dole samochody i
żółte, ostrzegawcze światło, pulsujące
miarowo na skrzyżowaniu ulic.
zbudzony gołąb zrywa się do ślepego lotu
na sąsiedni parapet. stoję za brudną szybą i patrzę.
stoję, patrzę, palę. to nie jest łatwa rzecz.
trwać z tym nikłym płomieniem przy ustach i
powoli zmieniać się w bryłę milczenia.
stać, patrzeć i palić. milczeć.
być grobem dla tych wszystkich słów i myśli,
do których należą ludzie.
***
sobota. południe. leżę wśród traw.
patrzę w niebo, gdzie samolot kreśli tajemne znaki.
nic z tego nie potrafię odczytać.
nie znam żadnych obcych języków.
nie rozumiem mowy cudzoziemców,
kobiet, aniołów, samolotów, polityków,
mędrców, kapłanów, sąsiadów.
patrzę w niebo, słucham ciszy.
nie będzie żadnych kamiennych tablic.
żadnych praw.
żadnych prawd.
nic.
pomiędzy mną a niebem,
pomiędzy mną a ziemią,
pomiędzy mną a mną
zerwane przymierze.
***
mały prowincjonalny kościół. chronimy się w nim
przed ulewą. kilku zakatarzonych świętych
przygląda nam się z ciekawością wyblakłymi
od spoglądania w wieczność oczyma. przybite
na amen w pierwszych ławkach kobiety
wznoszą modły do chrystusa dość udatnie
imitującego słoniową kość. nagły podmuch
wiatru otwiera drzwi, wrzucając do kościoła
tuman liści i kilka na czarno ubranych postaci.
po chwili pojawia się ksiądz i jacyś ludzie w drelichach.
wnoszą białą trumnę. jest ona tak mała,
że bardziej niż trumnę przypomina
podręczny bagaż pozostawiony w halu dworca,
torbę, z którą wyrusza się w krótką podróż.
muszę jeszcze przez chwilę tu zostać,
dopilnować, by nikt jej nie ukradł.
***
ten dom to pułapka. znalazłem w piwnicy
pięć martwych kotów i zasuszone
ptasie trupy na strychu. nie mówiłem ci
o tym, gdyż nie chciałem cię niepokoić.
chciałem, żebyś była szczęśliwa, myśląc, że
po tych wszystkich latach, spędzonych w wynajętych
pokojach, wreszcie mamy własny dom.
nie chciałem cię niepokoić. za każdym razem, gdy wiatr
zatrzaskiwał okno lub drzwi, bałem się, że już nigdy
ich nie otworzymy. nie chciałem cię straszyć.
ukrywałem to przed tobą tak długo, jak tylko potrafiłem.
chciałem, abyś była szczęśliwa. mówię ci to teraz,
gdyż uważam, że nie warto już o nic zabiegać.
nie warto żywić żadnej nadziei.
mówię ci to teraz, bo skoro nasz dom
okazał się być pułapką,
powinniśmy myśleć o oszczędnym
gospodarowaniu tym, co nam jeszcze zostało.
jak przestałem być amatorem cudzych jabłek
zazwyczaj na długich przerwach biegliśmy za szkołę,
tam, gdzie za jezdnią były ogrody. przesadzaliśmy płoty
i zrywaliśmy jabłka, grusze i śliwki. któregoś dnia
wbiłem sobie w dłoń zardzewiały drut. poszedłem
do szkolnej pielęgniarki. trzydziestokilkuletnia kobieta
przemyła ranę i bandażowała mi dłoń pochylając
się nade mną. odwracałem wzrok, by nie patrzeć
na jej nagie piersi, wychylające się zza fartucha —
krągłe, powabne jak najwspanialsze z jabłek. i, gdy tak
trwałem z zamkniętymi oczyma, przygryzionymi wargami,
poczułem jej dłonie, a potem usta w miejscu, gdzie
nic mnie nie bolało. niewiele pamiętam z tego, tylko szept:
„przyjdź jeszcze, gdy coś sobie zrobisz”, i szybką ucieczkę
przez puste, wyfroterowane korytarze, wstyd i strach,
że oto właśnie zerwałem ten jeden owoc,
którego zrywać nie powinienem. ale wróciłem. po tygodniu.
symulując skręcenie nogi w kostce.
***
nie mówiłem ci o wielkim, bezzębnym
milczeniu mojego dziadka, który pewnego dnia
zasiadł w bujanym fotelu naprzeciw okna, by nigdy
więcej już z niego nie wstać. nie rozumiałem go.
nikt nie rozumiał. dziadek nie umarł od razu.
bujał się jakiś miesiąc, wpatrzony w okno, za
którym nic rozmazywało i tak ledwie przez niego
widziane kształty. siedział tak, patrzył i milczał.
nic rozrastało się, podchodziło pod same oczy,
a poprzez nie przedostawało się w głąb dziadka.
cokolwiek miało znaczyć jego milczenie,
przerastało nas ono i przytłaczało.
gdy umarł, wszyscy odetchnęliśmy z ulgą.
odetchnęliśmy, choć myślę, że on nadal żyje.
trwa w każdym z nas. żyje w naszym milczeniu,
jest w naszej mowie, gdy, uwikłani w stragedie
i dramatykę języka, usiłujemy zasypać
nieskończenie wielką przepaść,
jaka pomiędzy nami się rozpościera.
***
wielu ludzi pochłonęła ta rzeka —
zbyt śmiałych pływaków, ofiary przemocy, samobójców.
widzę ich twarze, gdy pochylam się nad swoim
odbiciem w wodzie. jak drapieżne ryby
podpływają do mnie topielcy. a może to moje twarze,
uśmiercone, porzucone istnienia, imiona, ciała, które
odtrąciłem, gdy, myśląc, że tego właśnie chcę,
stawałem się tym, kogo ze mnie zrobiono.
być może nie wszystkie są martwe.
bądź zatem ostrożny. uważaj.
żeby nie obudzić we mnie
seryjnego mordercy, gwałciciela, moralisty.
***
pół dnia błąkaliśmy się po lesie, tamci —
szukając grzybów, a ja — nasłuchując szelestów,
jakie wywoływały moje kroki, i obserwując ptaki.
potem, siedząc oparty o pień buku, usiłowałem
wytropić jakiś sens w krzątaninie mrówek.
gdy wracaliśmy, natknęliśmy się na ścierwo psa,
uwiązane smyczą do drzewa. przez kilka następnych dni
nie mogłem zapomnieć tego widoku. wyobrażałem sobie,
jak pies powoli kona, wpatrzony w pobliską drogę,
skąd zapewne przyszedł ze swymi właścicielami.
jesteśmy jak to biedne zwierzę z nadzieją na ocalenie,
wpatrujemy się w coś, co nas uśmierca.
a potem była zima.
jak i dlaczego stanąłem poza prawem
za karę, zamknięci po lekcjach, mieliśmy siedzieć w klasie
dopóty, dopóki nie przyjdą po nas rodzice. gdy nauczyciel
przekręcił klucz w zamku, waliliśmy w drzwi pięściami,
ale odpowiadało nam tylko, nieco chyba ironicznie, echo
pustych korytarzy. tym razem nic nie mogło nas uratować.
to, co miało nadejść, nadchodziło zbyt wolno, nieuchronnie.
otworzyłem okno, gdyż stało się zbyt duszno. dostrzegłem
możliwość ucieczki. wdrapałem się na parapet, dotarłem
do piorunochronu i po nim zsunąłem się na ziemię.
byłem uratowany. umknąłem, a moi koledzy zostali w klasie.
że to im wyjedna łagodny wymiar kary.
***
nie potrafię dbać o rośliny. wszystkie kwiaty,
które tu przyniosłaś, umarły lub
umrą już wkrótce. to dlatego, że nigdy
nie odsłaniam okien. to dlatego, że nieustannie
przebywam w mroku. lubię mrok.
w ciemności kontury wszystkiego są rozmyte,
rzeczy przenikają się nawzajem
i nic nie jest tylko tym, czym jest.
nawet słowa, gdy padają, przypominają
uchwycone dłonią przedmioty.
można je użyć, na wiele sposobów, do wielu celów,
nie można z ich pomocą niczego poznać.
a także ja, moje ciało, czy jak to nazwać
- rozpływam się, gdy mrok
z nastaniem nocy, gęstnieje.
dziś jestem podmuchem wiatru, który
gładzi twoje włosy, odgłosem twoich stóp,
gdy chodzisz po pustych pokojach szukając mnie.
jutro mogę być tobą albo nożem, który
skaleczy twoją dłoń, posadzką,
w którą wsiąknie twoja krew.
***
oddawaliśmy rzece, co jej, odbieraliśmy, co nasze.
za drobną opłatą powierzaliśmy mętnym wodom
ślepe, przez nikogo niechciane kocięta, topiliśmy
szczeniaki, na pastwę wirów zostawialiśmy stare,
schorowane psy. wrzucaliśmy do wody zużyte sprzęty,
wystawiane przed domy - telewizory, pralki, lodówki.
woda cierpliwie przyjmowała wszystko.
oddawaliśmy rzece, co jej, odbieraliśmy, co nasze.
nie mamy już nic, co by rzeka chciała przyjąć.
nie mamy nic. z zazdrością patrzymy
na naszych ojców, stojących z wędkami
nad brzegiem. patrzymy, jak woda pochłania
ich ślepy, nikomu niepotrzebny czas.
jak i dlaczego nie zostałem bohaterem
nasze małe wojny przeradzały się niekiedy
w wielkie bitwy. tamci z bloków po jednej,
my po drugiej stronie wykopów. najpierw, uzbrojeni
w wyzwiska i bryłki gliny, walczyliśmy stojąc.
potem nagle pojawiały się kamienie i krew.
walki były zażarte. nikt nie chciał ustąpić.
nikt nie chciał przegrać. choć w końcu przegrywaliśmy.
my i oni. zwyciężał mrok, pod osłoną którego
wymykaliśmy się do domów, otrzepując
utytłane w ziemi ubrania.
***
tego lata chciałem zostać rybakiem.
cały sezon wypływałem na połów śledzi.
zostałem jeszcze po sezonie, by pomagać
w przygotowaniach do zimy. łodzie leżały na piasku,
oskrobane z wodorostów i skorupiaków, połatane,
wymierzone kilem ku niebu, a my mieszaliśmy gęstą,
podkładową farbę. w pewnej chwili jeden z rybaków
zawołał mnie. podał mi bosak. a gdy go chwyciłem,
pociągnął mocno. dłonie ślizgnęły się po mokrym
drzewcu i po końcu oblepionym czerwoną farbą.
gdy, oddalony od innych, szorowałem ręce mokrym piaskiem,
człowiek ten podszedł do mnie i powiedział:
„to nie był głupi kawał, to żebyś wiedział, kim nie jesteś”.
do wieczora, jak oszalała lady makbet, tarłem ręce piaskiem,
by zmyć z nich zbyt oczywisty ślad mojego przestępstwa.
***
w mglisty poranek mężczyźni ubrani w nieprzemakalne
kurtki tkwią nieruchomo nad wodami kanału. z daleka
wyglądają jak kikuty stuletnich drzew pochylone
nad niepojętą głębią. podchodzę do nich i pytam: jak połów?
lecz oni milczą, wpatrując się w końcówki spławików,
wystające nieznacznie ponad powierzchnię.
przez chwilę stoję wśród nich patrząc w wodę,
przez chwilę wystarczająco długą, by udzielił mi się ich sen.
oto wielkie i sprytne ryby wypływają na żer,
powoli z zarośli i mułu wynurzają się zatopione
kontynenty. woda oddaje statki pełne skarbów, ciała
topielców. wypluwa pierścionki, czajniki, opony.
staję z tym oko w oko, milczenie w milczenie.
***
nie możesz przecież nie pamiętać tej staruszki zza ściany,
która chodziła po swoim pokoju o różnych niestosownych
porach stukając laską o podłogę i ostukując nią sprzęty.
była na wpół ślepa. a myśleliśmy, że to jakieś nieszkodliwe
duchy nawiedzają nasze mieszkanie, jedne z tych, co to książkę
przekartkują, schowają jakiś drobiazg, dmuchną chłodem w kark.
pamiętasz? nie możesz przecież nie pamiętać. ta staruszka
umarła w zeszłym tygodniu. od tej pory jest tu tak cicho,
że słyszę, jak biją serca śpiących na parapecie gołębi. nie możesz
nie pamiętać. musisz pamiętać. świat umiera, gdy odwracasz się
do niego plecami. przedmioty osypują się w pył, gdy zamykasz
oczy. i nigdy nie istniały nie czytane wiersze. umiera wszystko,
czego nie dotykają twoje dłonie, usta, oczy.
ale twój filodendron ma się nieźle. z pewnością dlatego,
że wciąż się zastanawiasz,
czy nie gaszę w nim papierosów.
***
wieczorem przyprowadziła mnie na wzgórze,
z którego rozpościerał się jej ulubiony widok na miasto.
światła. tysiące świateł spływało w dolinę, wchodziło
pomiędzy drzewa i niknęło we mgle za rzeką.
pokazywaliśmy sobie swoje domy i domy przyjaciół,
znajome ulice, a potem, leżąc na plecach, patrzyliśmy
w gwiazdy - lustrzane odbicia odległych miast,
w których jakiś czas później przepadliśmy.
teraz na tym wzgórzu jest cmentarz.
groby. setki grobów wspina się na wzgórze
i podchodzi pod las. nie ma już naszych miejsc.
nasze miejsca zaludniają umarli. zamieszkują
nasze myśli. władają naszymi dłońmi i nogami.
używają naszych oczu i umysłów.
do nich należy nasza mowa. do nich
należeć będzie nasze słowo ostatnie.
***
bawiliśmy się w chowanego
i właśnie wówczas, gdy ja kryłem,
jedna z dziewczynek
schowała się do studni.
liczyłem do stu,
a potem szukałem.
znalazłem wszystkich prócz niej.
dobrze się ukryć
było wtedy dla nas sprawą życia i śmierci,
choć cóż mogliśmy o nich wiedzieć.
pełni podziwu i ledwie skrywanej zazdrości
przyglądaliśmy się, jak strażacy
wieczorem wyciągali jej ciało.
***
przez krótki czas mieszkaliśmy w pobliżu
morskiej latarni. nocami siadałem w oknie
i obserwowałem, jak smugi światła tną
mrok i mgłę, i mkną w dal, aby dotrzeć
do czyichś strudzonych wypatrywaniem
brzegu oczu. wysokością nie równała się
latarnia z kościołem, lecz była od niego
stokroć ważniejsza. w snach to ja byłem
latarnikiem, człowiekiem, dzięki któremu
zagubione statki odnajdywały drogę do portu.
teraz mieszkam daleko od morza. ale wciąż
w pewien sposób jestem wierny swojej
dawnej, dziecięcej religii. nocą, gdy
nie mogę zasnąć, staję w oknie i patrzę.
nigdy nie zapalam światła, a żar papierosa
ukrywam w dłoni, tak aby to znikome światło
nie wytyczało nikomu celu, tak aby
nawet nie wabiło ciem.
***
wchodzimy. nie zapalamy świateł. milczymy,
zmęczeni. zdejmujesz spódniczkę, bluzkę, bieliznę.
naga stajesz w sączącym się przez brudną szybę
świetle latarni. rozpuszczasz włosy. twój cień
schwytany w pajęczą sieć drży, przerażony, na ścianie.
wielki, kosmaty pająk rusza w jego kierunku.
zabijam go. nic nie zauważasz. wślizgujesz się
pod kołdrę. zasypiasz. siedzę na parapecie <
